Als de vloer, de gevel en het dak geïsoleerd zijn, worden de naden en kieren dichtgemaakt: rond kozijnen, bij de aansluitingen van vloer en dak op de gevel, en bij doorvoeren van leidingen. Tegelijk wordt de ventilatie bewust geregeld, want de kieren ventileerden eerst ongemerkt mee. Milieu Centraal noemt het isoleren een slim moment om naden en kieren dicht te laten maken, en raadt aan erop te letten dat u daarna nog voldoende kunt ventileren.
Stap 7 van 9 in Een woning renoveren · vorige stap: Dak isoleren · volgende stap: Installaties
Vooraf: wat het Bbl eist
Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) stelt aan nieuwbouw een grens aan de luchtdoorlatendheid: de luchtvolumestroom van alle verblijfsgebieden, toiletruimten en badruimten van een gebruiksfunctie is niet groter dan 0,2 m³/s, bepaald volgens NEN 2686 (art. 4.154). Bij verbouw geldt het rechtens verkregen niveau: het niveau dat vlak vóór de verbouwing was toegestaan, maar nooit lager dan het niveau voor bestaande bouw en nooit hoger dan het nieuwbouwniveau (art. 5.4 en 5.5).
Voor ventilatie geldt bij verbouw hetzelfde. Elk bouwwerk moet een voorziening voor luchtverversing hebben die een voor de gezondheid nadelige binnenlucht voorkomt (art. 3.66), en de ventilatie mag bij een verbouwing niet onder het rechtens verkregen niveau zakken. Dat een luchtdichtere schil de ventilatie-eis verhoogt, staat niet in het Bbl. Dat de ventilatie na het dichtmaken van de kieren extra aandacht nodig heeft, is een advies van Milieu Centraal.
Installeert u een nieuwe ventilatievoorziening, dan gelden bovendien de eisen aan de plaats van de instroomopening en de uitmonding (art. 4.126 en 4.138 lid 1) en aan de toevoer van verse lucht rechtstreeks van buiten (art. 4.127), via art. 5.15. Vervangt u een bestaande voorziening zonder de plaats van de openingen te wijzigen, dan gelden die plaatseisen niet. Plaatst of vervangt u een ventilatie-unit, dan moet die adequaat gedimensioneerd, geïnstalleerd, ingeregeld en instelbaar zijn, en legt de installateur de energieprestatie vast (art. 5.21 lid 2 en 5.21a).
De term qv;10 die u in energieberekeningen tegenkomt, staat niet in het Bbl; de wettelijke eis is de 0,2 m³/s van art. 4.154. Luchtdichtheid telt wel mee in de energieprestatieberekening volgens NTA 8800. Meer over de achtergrond staat bij luchtdicht bouwen.
Naden en kieren: het verschil
Milieu Centraal maakt onderscheid tussen een naad, een opening tussen vaste delen van het huis (bijvoorbeeld tussen dak en muur), en een kier, tussen bewegende delen, vooral bij deuren en ramen die open kunnen. Het verschil bepaalt het materiaal: een naad krijgt bijvoorbeeld elastische kit, een kier een tochtstrip.
Het werk in volgorde
- Lekken opsporen. Naden en kieren kunt u pas dichtmaken als u weet waar ze zitten. Milieu Centraal noemt onder meer: tussen de kozijnen en de muur, bij gaten in muur of vloer waar leidingen doorheen lopen, waar de begane grondvloer op de buitenmuren aansluit, en bij de aansluiting van het dak op de buitenmuur.
- Naden dichtmaken. De aansluitingen rond kozijnen (zie de tekening), tussen vloer en gevel, tussen dak en gevel, en rond doorvoeren. Tijdens het isoleren worden naden en kieren vaak al bij de afwerking dichtgemaakt (Milieu Centraal).
- Kieren dichtmaken. Tochtstrips op de plek waar een raam of deur in het kozijn valt, een borstel aan de binnenkant van de brievenbus. Dit is goed zelf te doen.
- Ventilatie regelen. Ventileren blijft nodig, ook als de naden en kieren dicht zijn: met roosters en klepramen, of met een ventilatie-unit. Zie Subsidie voor ventilatie hieronder.
- Eventueel een blowerdoortest. Daarbij wordt tijdelijk een ventilator in een buitendeur geplaatst, en worden luchtlekken met rook opgespoord. Volgens Milieu Centraal is die test duur en heeft hij alleen zin in een woning met weinig kieren: dus pas als de meeste naden en kieren dicht zijn.
Foto: BoRohde, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
Waar het misgaat
- De aansluiting van het kozijn op de muur. Na het vervangen van kozijnen (stap 5) zit er een nieuwe naad tussen kozijn en muur; die hoort in deze stap dicht.
- Doorvoeren. Elke leiding of kabel door de schil is een opening, ook die van een later geplaatste installatie.
- Overgangen tussen bouwdelen. Waar vloer, gevel en dak samenkomen, sluiten de isolatie en de luchtdichting op elkaar aan. Een onderbreking kan ook een koudebrug zijn.
- Ventilatie vergeten. Een huis mag niet potdicht worden: vervuilde, vochtige lucht geeft schimmel en houtrot (Milieu Centraal). Lees ook inwendige condensatie en damp-open bouwen.
Kosten en besparing
Milieu Centraal (pagina laatst gewijzigd op 30 juni 2026) geeft deze gemiddelden voor het dichtmaken van alle naden en kieren:
| Wat | Milieu Centraal |
|---|---|
| Gasbesparing, gemiddelde hoekwoning of 2-onder-1-kap | zo’n 50 m³ per jaar, ongeveer € 65 |
| Als de thermostaat ook een graad lager kan | nog eens zo’n 120 m³, ongeveer € 160 per jaar |
| Laten doen, gemiddelde hoekwoning (berekening Kenniscentrum Duurzaam Leven) | zo’n € 3.100 |
| Zelf doen | ongeveer € 380 |
Subsidie voor ventilatie
Sinds 1 januari 2026 is er ISDE-subsidie voor een ventilatiesysteem (RVO, pagina gecontroleerd op 23 juni 2026):
- € 400, eenmalig;
- alleen in combinatie met één of meer isolatiemaatregelen;
- installatie door een (bouw)installatiebedrijf, op of na 1 januari 2026;
- in een woning gebouwd vóór 1 januari 2019, of waarvan de omgevingsvergunning vóór 1 juli 2018 is aangevraagd;
- aanvragen binnen 24 maanden na de installatie van de ventilatie, en binnen 24 maanden na de isolatiemaatregel;
- de unit staat op de meldcodelijst; er zijn drie typen: een centrale CO₂-gestuurde afzuigventilator (meer dan 125 m³/h, minimaal 2 CO₂-sensoren), centrale balansventilatie met warmteterugwinning (rendement minimaal 85%, minimaal 125 m³/h), of decentrale balansventilatie met warmteterugwinning (rendement minimaal 80%, minimaal 80 m³/h).
Let op: combineert u isolatie alleen met ventilatie, dan verdubbelt het subsidiebedrag voor de isolatie níét. Dat gebeurt wel bij een warmtepomp, zonneboiler of aansluiting op een warmtenet. Voor een koopwoning in de provincie Groningen of in Aa en Hunze, Noordenveld en Tynaarlo geldt de ISDE voor isolatie en ventilatie niet; daar is een andere regeling (RVO).
Begroten
Voor een begroting van deze stap trekt u uit:
- strekkende meter naad rond elk kozijn en elke deur (de omtrek van de opening), plus de aansluitingen vloer–gevel en dak–gevel;
- strekkende meter kier waar ramen en deuren in het kozijn vallen;
- aantal doorvoeren door de schil;
- de ventilatievoorziening: aantal roosters of het type unit, met de leidingen;
- eventueel een blowerdoortest, als de meeste naden en kieren dicht zijn.
Voor aannemers die zulke hoeveelheden in een calculatie verwerken: Calcurabouw, van de uitgever van deze site, is bouwsoftware met calculatie, planning, inkoop en facturatie in één systeem.
Veelgestelde vragen
Moet ik na het isoleren extra ventileren?
Ventileren is altijd nodig. Zijn de naden en kieren dicht, dan valt de ongecontroleerde aanvoer van lucht via kieren weg en moet de ventilatie bewust geregeld zijn. Milieu Centraal: “Let dan extra op ventilatie.” Een wettelijke plicht om bij verbouw méér te ventileren is het niet (zie Vooraf).
Kan ik naden en kieren zelf dichtmaken?
Kieren met tochtstrips en een brievenbusborstel zijn goed zelf te doen. Wie toch isoleert, kan de naden mee laten nemen: ze worden dan vaak al bij de afwerking dichtgemaakt.
Krijg ik subsidie voor kierdichting?
Op de ISDE-pagina van RVO voor isolatie staat kierdichting niet als aparte maatregel. Voor een ventilatiesysteem in combinatie met isolatie is er wel ISDE-subsidie: € 400.